Terugblik Appingedam 2016

Links het rabbinaatshuis, rechts de sjoel (1801). Foto: Veronica van Peet

Op 4 mei 2016 vond Open Joodse Huizen voor het eerst plaats in Appingedam. Een bijzondere, emotionele eerste editie!

De eerste editie van Open Joodse Huizen in Appingedam werd druk bezocht. Er waren ruim 200 individuele bezoekers, verdeeld over 4 locaties en ook was het voltallige college van B&W aanwezig en, volgens de burgemeester, bijzonder onder de indruk.

Met name voor de sprekers met joodse wortels was de dag soms ook emotioneel. Zo kregen twee sprekers, los van elkaar, van een bezoeker een handgeschreven briefkaart cadeau die geschreven was door een van hun overleden familieleden. Het was in alle opzichten een mooie, geslaagde dag die zeker voor herhaling vatbaar is!
Hieronder volgt een verslag van de bijeenkomsten aan de Noordersingel 10. Daaronder volgt nog een fotoverslag met foto's van Veronica van Peet.

In een kleine woonkamer aan de Noordersingel zitten zo’n 20 mensen, in de aangrenzende keuken staat ook nog een handjevol bezoekers. Aan de muur zie ik boekenkasten gevuld met klassiekers, lijvige werken van onder meer Tolstoj en Couperus. Bij het raam, achter haar laptop, staat Sieni Pijper, een van de vier sprekers tijdens deze eerste editie van Open Joodse Huizen in Appingedam. Op de muur projecteert ze foto’s van haar overleden familieleden: haar overgrootmoeder Sina Sleutelberg-Bamberger (1861-1943) en overgrootvader Heiman Sleutelberg (1854-1941). Alle bezoekers zitten geboeid te luisteren. Pijper is een goed en geanimeerd verteller, ik merk hoe ik meegesleurd word in het verhaal.

‘Opoe Sina’ en echtgenoot Heiman woonden voordat ze naar de Noordersingel kwamen aan de Nieuwstraat in Appingedam, waar ze een kosjere slagerij hadden. Ze woonden naast Sina’s zus en zwager. Sieni laat een foto zien van haar overgrootvader, hij staat voor zijn slagerij. Een kleine man in een net pak, een pet op het hoofd. Sina en Heiman krijgen drie kinderen, twee zoons en een dochter. Wanneer ze na jaren hun slagerij verkopen, kopen ze het huis aan de Noordersingel. We zien een fraaie foto van haar overgrootouders, ze staan voor het huis waar we nu zitten. Eerder op de dag kreeg Sieni van een bezoeker een bijzonder cadeau: een kaart die geschreven is door haar jong overleden moeder, toen ze bij haar grootouders aan de Noordersingel logeerde. Een emotioneel moment.

Bij sommige verhalen wordt het stil in de woonkamer. Sieni legt uit dat het levensverhaal van haar familie moeilijk is, en dat ze er soms met afstand naar moet kijken om het te kunnen vertellen. De vele foto’s geven een mooi beeld van haar overgrootouders en andere familieleden, maar ook van hoe Appingedam er vroeger uitzag. Bezoekers halen herinneringen op aan gebouwen die er niet meer zijn, “Weet je nog, de oude bioscoop aan de Dijkstraat?” Mensen schudden vol ongeloof het hoofd wanneer Sieni vertelt hoe haar ernstig zieke overgrootmoeder in 1943 toch naar Westerbork wordt gebracht – met een ambulance. Van daar wordt ze op transport naar Sobibor gesteld, waar ze op 20 maart 1943 overlijdt. Haar naam staat met 77 andere namen op het Joodse monument voor de synagoge.

Het is warm geworden in het huis aan de Noordersingel, en Sieni Pijper is klaar met haar indrukwekkende verhaal. De bezoekers gaan weer huiswaarts, de meesten lopen nog even langs de sjoel. In gedachten verzonken loop ik achter hen aan. Het ontroert me hoe persoonlijk het project Open Joodse Huizen eigenlijk is, hoe intiem. Je luistert in de huizen van omgekomen Joden naar hun indringende levensverhaal, door hun eigen familie verteld. Dichterbij iemand kún je bijna niet komen. Ik sla de Broerstraat in en sta voor het monument bij de sjoel. Op de marmeren zuil met de 78 namen valt een dun straaltje licht.

Roald van Elswijk