Terugblik Gouda 2016

Op 2 mei 2016 vond Open Joodse Huizen plaats in Gouda, Op acht locaties werden vijftien bijzondere en ontroerende verhalen verteld.

Open Joodse Huizen in Gouda op 2 mei was bijzonder, mooi en ontroerend. Zoals op de Lange Tiendeweg, waar Jaap de Boer zijn deuren opent om het meisje Edith Roseij Beek te herdenken. Ongeveer 15 minuten voor aanvang zijn bijna alle plaatsen rond de tafel al gevuld. Belangstellenden blijven maar binnendruppelen en al snel zit en staat er zo’n 20 man in de kleine ruimte. Jaap de Boer houdt zijn verhaal daarom kort, waardoor er extra ruimte is voor uitwisseling van herinneringen en persoonlijke inbreng. Jaap de Boer vertelt over het leven van Edith Roseij Beek. Edith was de dochter van een huisarts. Ze werd verraden op haar onderduikadres bij een dominee en op transport gesteld. Uiteindelijk stierf ze op negenjarige leeftijd in Auschwitz.
Als zijn verhaal is afgelopen, vraagt Jaap de Boer of iemand nog iets toe te voegen heeft. Het blijft even muisstil, maar al snel wordt het verhaal over Edith aangevuld door de aanwezigen. ‘’Tragisch dat ze helemaal in haar eentje zonder familie op transport werd gesteld,’ klinkt het vanuit verschillende hoeken. Een aanwezige vertelt over de vader van Edith, die haar huisarts vroeger was. Haar doktersbezoeken in dit huis vond ze maar niks. ‘De lange gang die leidde naar zijn praktijk vond ik toentertijd eng en donker.’ Na afloop van de bijeenkomst verlaat iedereen via de ‘enge gang’ het huis aan de Tiendeweg.

Op de Agatha Dekenstraat 4, net buiten het centrum van Gouda, vertelt Tom Verwaijen, onderzoeker en verre verwant van broer en zus Sanders, over zijn voorouderonderzoek en de gemeenschappelijke stamvader die hij heeft met broer en zus Sanders, die op dit adres woonden en in 1942 omkwamen in Auschwitz. Tom heeft inmiddels twee boeken geschreven over Joods Gouda. De bewoonster van het pand, Mary van Grieken, vertelt dat zij tot de plaatsing van de Stolpersteine een paar jaar geleden niet wist dat zij in dit huis woonden. Sindsdien zijn voor haar een paar puzzelstukjes op hun plek gevallen. Bijvoorbeeld over de NSB-weduwe die het huis na de oorlog kreeg toebedeeld maar haar pensioen uit schaamte weigerde, en haar zoon uit een later huwelijk die zich zijn leven lang schuldig voelde, terwijl hij veel later is geboren en er niets mee te maken had. Dit hoorde ze van een voormalige buurvrouw. Op deze wijze ervaren we hoe de oorlog latere generaties blijft beïnvloeden. Mary weet ook te vertellen dat de buren een gat in de muur op zolder maakten en zo een aantal spullen van de familie Sanders redde en bewaarde,
Het is een intieme kleine bijeenkomst waar het historisch onderzoek van Tom heel mooi wordt aangevuld met de verhalen van bewoonster Mary. De bezoekers zijn verwonderd, vragen door en analyseren met elkaar. Een buurvouw merkt op dat ze geen idee had dat dit in haar straat was gebeurd en is vastbesloten haar moeder, die destijds een paar straten achter woonde, te bevragen of zij nog iets weet. Ook voor Tom, die al veel onderzoek heeft verricht ook buiten heeft gestaan met de plaatsing van de Stolpersteine, is het een bijzonder moment dat hij nu binnen in het huis vertelt over zijn verwanten die hier hebben geleefd.

Het mooie aan Open Joodse Huizen is dat de verhalen niet compleet of af hoeven te zijn, het gaat over persoonlijke verhalen en flarden van herinneringen. Het loopt zoals het loopt; je mag luisteren, delen, huilen en lachen. de verhalen over de personen gaan leven, en zo ook de huizen waar de herdenkingen plaatsvinden. Het huis waar je eerst zonder op of om te kijken dagelijks langsrijdt, wordt een huis met een verhaal, een herinnering en een plaats van herdenking. Zo heeft elk van de acht open Joodse Huizen in Gouda op 2 mei zijn eigen verhaal. In het voormalige bejaardentehuis is het de grote hoeveelheid namen die indruk maakt. In de woonhuizen weten de huidige bewoners en vertellers zelfs nog details over de oude indeling van het huis, zodat je exact weet waar de vroegere bewoners geleefd en geslapen hebben. Aan het einde van de dag komen 100 belangstellenden, vrijwilligers, vertellers en locatiehouders nog één keer samen in de voormalige Goudse synagoge. De oudste (90 jaar) en de jongste (15 jaar) vrijwilliger lezen gedichten voor. Jaap Mulder en zoon Ruben spelen een mix van herdenkings- en anti-oorlogsliederen in 5 talen (Jiddisch, Frans, Duits, Engels en Nederlands) en sluiten de dag zo indrukwekkend af.

OJH Gouda 2016 in cijfers
8 locaties: 4 woonhuizen en 4 instellingen
87 Joodse namen genoemd
15 programma’s
316 bezoekers
8 vertellers
8 vrijwilligers
1 dichteres en 2 muzikanten
2 Goudse erfgoedorganisaties: 3 archiefmedewerkers: 2 medewerkers Gouds Metaheerhuis
1 landelijke ondersteunende organisatie

Zie ook de fotoimpressie van de dag gemonteerd met een interview over OJH Gouda op Radio West: https://youtu.be/h7UWtCxeP8s

Verslag: Hanke Slotboom, Cristel Stolk en Coretta Bakker-Wijbrans

Media