Terugblik Winsum 2016

In 2016 vindt Open Joodse Huizen voor de eerste keer ook in Winsum plaats. Een kleine driehonderd bezoekers komen op 4 mei in een drietal woningen luisteren naar verhalen over de Joodse bewoners die er voor de oorlog woonden, werkten of boodschappen deden of zij bekijken een film over de verdwenen mediene in de voormalige synagoge. Het onverwacht hoge aantal bezoekers zal mede te danken zijn aan de ruime aandacht voor deze (aan)sprekende herdenkingsactiviteit in het Dagblad van het Noorden, want naast bezoekers uit Winsum komen er die middag ook belangstellenden uit onder andere Eenrum, Leek, Leeuwarden, Oldehove, Warffum en de stad Groningen. Halverwege de middag klinkt al de vraag: Volgend
jaar weer?

Citaat WinsumNieuws-5 mei (titel ‘Aangrijpend oorlogsverhaal in voormalige huissynagoge’, journalist Cees v/d Meent):
...Ik vroeg aan de heer Knorringa wat deze dag met hem deed: “Het geeft me een gevoel van sympathie, van medeleven. Medeleven van de oud-buren, de mensen uit Winsum met het verdwijnen van een groep mensen die een leegte heeft achtergelaten, een leegte waar ze zich bewust van zijn en die nooit opgevuld zal worden.”…

Stichting Een Joodse Erfenis wil met dit herinneringsproject in 2016 drie Joodse Winsumers uit de anonimiteit van de zes miljoen Joodse oorlogsslachtoffers halen en hen in hun eigen leefomgeving weer de menselijke trekken teruggeven die hen tijdens hun leven hebben gekarakteriseerd. Op twee locaties wordt het verhaal ook voor een tweede keer verteld, omdat er in de kleine huizen in het oude centrum van Winsum nou eenmaal écht niet meer dan veertig mensen passen. Voor oudere bezoekers is er een stoel, anderen zitten op de grond, leunen tegen het aanrecht of staan in de gang.

In Wester-, Ooster- en Tuinbouwstraat doen nabestaanden en huidige bewoners het woord. Bezoekers voegen er het hunne aan toe. Zo weet een oud-Winsumer zich nog te herinneren dat de Joodse 'Koos de Vries van de overkant' soms bij zijn ouders in de kruidenierswinkel kwam, terwijl pa of moe net even in slaap gesukkeld was. "Sloapen joe?", vroeg Koos dan luid, zodat het met het slaapje weer gedaan was... Ook herinnert hij zich dat er voor de oorlog bij ‘De Vries’ zondags wel twee jongens uit Uithuizen op bezoek kwamen, waar hij nog mee gespeeld heeft. "Dat waren wij, mijn broer Bram en ik", zegt Herman Knorringa, een van de vertellers in het huis van William Moorlag.

Herman is de zoon van Betje, de jongste zuster van Koos de Vries. Met zijn ouders en broer heeft hij de oorlog overleefd door tijdig Groningen te verlaten en onder te duiken in de buurt van Oegstgeest.

In de Oosterstraat staat het verhaal van de Joodse lappenkoopman Michiel de Vries centraal. Daar vertelt de huidige bewoner, Romke Visser, wat zijn buurman Henk Lijnema hem over de vroegere bewoners heeft verteld.

Er wordt ademloos geluisterd.

In het huis van Michiels broer, Izaäk de Vries, in de Tuinbouwstraat (nu het huis van de familie Wubs) vertelt Reina Oudgenoeg over Izaäks vrouw, Ellie.

Reina is de dochter van Aron Oudgenoeg, de enige holocaustoverlevende van Ellie’s familie. In dat verhaal staat vooral het langdurige naoorlogse zwijgen centraal, dat zo pijnlijk kenmerkend is geweest voor gezinnen die naasten in de oorlog hebben verloren. Datzelfde speelde ook in gezinnen van omgebrachte verzetsstrijders, vertelt een bezoekster. De zoon van de vroegere oppas in het gezin van Izaäk en Ellie brengt nog onbekende foto’s mee van Ellie’s kinderen, Sophietje en kleine Jacob-Comprecht.

In de voormalige synagoge aan de Schoolstraat zijn de laatste noten die middag voor twee leerlingen van klarinetdocent Ivar Römer. Hij is een van de docenten van Muziekschool Noordakkoord die wekelijks lesgeeft in de synagoge. We luisteren naar klassieke en klezmer-muziek en kunnen zo even laten bezinken wat er die middag voorbijkwam.

Foto’s: Felix Lemstra
Verslag: Erna Bakker