Terugblik Gouda

Synagoge, foto Nico Boerboom

Op 3 mei 2018 vond in Gouda voor de derde keer Open Joodse Huizenplaats, georganiseerd door Streekarchief Midden-Holland, Stichting Gouds Metaheerhuis en Verzetsmuseum Zuid-Holland. Voor de eerste keer voerde Gouda het dubbelprogramma Huizen van Verzet. De herdenkingen (21 momenten in totaal) werden bezocht door ruim 500 belangstellenden. Bekijk hier het programma terug in pdf.

In 1941 woonden ruim 500 joodse Gouwenaren in de stad. Ongeveer de helft hiervan was uit Duitsland gevlucht en hoopte veilig te zijn in Nederland. Uiteindelijk zijn bijna 400 joodse Gouwenaren vermoord. Tijdens Open Joodse Huizenworden enkele van de vele Goudse verhalen voor het voetlicht gesteld.

Eén van deze verhalen was van de familie Gompers. Dit was een familie van middenstanders, wonend en werkend aan onder meer de Lange Groenendaal en de Wijdstraat. We waren te gast bij de winkel House of Goodsaan de Lange Groenendaal, waar Ramon Blenderman van Stichting Goudse Metaheerhuis vertelde over de lotgevallen van de familie. Ver familielid Ernest Gompers was te gast en lichtte de stamboom toe.

Lange Groenendaal 80, foto Nico Boerboom

Lange Groenendaal 80, foto Nico Boerboom

Lange Groenendaal 80, foto Nico Boerboom

Een andere middenstandersfamilie was de familie Seijffers. Broers Saam en David waren kaashandelaren, die dikwijls met hun Goudse Kazen adverteerden in het Nieuw Israëlitisch Weekblad. Ze woonden met hun gezinnen aan de Lage Gouwe 84. Joke Kraal vertelde in hun huis over de twee gezinnen en liet familiefoto’s en oude bedrijfsadvertenties zien.

Lage Gouwe 84, foto Nico Boerboom


Op de GSG Leo Vroman, de oude HBS aan de Burgemeester Martenssingel, herdacht Paul Denekamp zijn verre familieleden Benjamin Leiser, Eva Leiser-van Dantzig en Marcel Leiser. Het gezin was woonachtig aan de Burgemeester Martenssingel 125.

In de Chocoladefabriek toonde Soesja Citroen de documentaire over het onderduikjongetje Leo Klisser, die ze vorig jaar maakte met Lotte Groenendijk en Lucy Azatyan en met medewerking van meneer Hendrik van den Berg.

Donald Pagrach vertelde in het voormalig Joods Bejaardentehuis, nu inloophuis Domino, over de 56 bewoners en personeelsleden die werden weggevoerd en vermoord. Ook bezocht hij met de belangstellenden het erachter gelegen Metaheerhuisje, dat drie herdenkingsplaquettes bevat voor alle omgekomen joodse Gouwenaars.

Aan de Hoge Gouwe brachten Marijn Teunissen en Jaap en Ruben Mulder op bijzondere wijze vorm aan het verhaal van de gevluchte familie Kahlenberg en de inwonende weduwe Brahn-Birnbaum. Een klein verhaal, dat met gevoel en oorspronkelijkheid werd gebracht. Marijn vertelde en zong vanuit het perspectief van dochter Helga, begeleid door vader en zoon Mulder.

Hoe betrokken de huidige bewoners zijn bij de geschiedenis van hun woning, bewees Guusje van der Schot-Hallauer nog eens. In haar huis aan de Krugerlaan vertelde ze namens de familie over de vroegere inwonende moeder Anna Witt Cohn en zoon Ernst Alfred de Witt. Guusje vertelde ook het verhaal over de koffer die nog niet zo heel lang geleden op zolder werd gevonden, vol met persoonlijke documenten van de twee slachtoffers.

Aan dezelfde Krugerlaan woonden ook Elias van der Hoeden en Betty van der Hoeden-Bonn. Elias was chazan, voorganger in de synagoge. Achternicht en naamgenote Betty Bonn en haar zus Judith vertelden in de volle voormalige synagoge over het echtpaar, en over haar vader die als kind graag bij zijn oom en tante in Gouda logeerde. Na de oorlog heeft hij wekenlang op het station staan wachten op de treinen die uit Duitsland kwamen, maar Betty en Elias stapten nooit uit.

Naast de vaak noodlottige verhalen van joodse Gouwenaren, waren er ook verhalen over verzet.  Dick van Schaik en Pita Dekker vertelden in de Ronssehof over de verzetsdaden van Dirk van Schaik, voorman bij de Joodse Jeugdfarm. Dit was een opleidingsinstituut in de tuinbouw voor joodse jongeren. Onder meer met de hulp van Dirk kon een aantal bewoners van de Jeugdfarm onderduiken.Veel bewoners en bezoekers van het zorgcentrum maakten zelf de oorlog mee en konden de gebeurtenissen goed plaatsen.

Ronsseweg, foto Nico Boerboom


Hans Suijs vertelde aan de Burgemeester Martensstraat over Mieke Steensma, de jonge onverschrokken apothekersassistentie die haar ondergedoken vriendin Carla Mogendorff hielp en dit moest bekopen met een tocht langs diverse concentratiekampen. Ze overleefde dit gelukkig en is enkele jaren geleden overleden. Haar dochter was aanwezig bij de herdenkingen.

In Petit café De Vrijheid van het Verzetsmuseum vertelde de achttienjarige Lotte Groenendijk over de verzetsdaden van haar opa en oma. Arthur van Norden vertelde op zijn beurt over zijn opa, oma, vader en tante, de bevlogen familie Van Norden die woonde aan de A.G. de Vrijestraat.
Emmy Pegtol-Worms, die als vijfjarige een tijdje zat ondergedoken op dit adres, was ook aanwezig.

Open Joodse Huizen/Huizen van Verzet Gouda is mogelijk met de hulp van vele vrijwilligers en met de gastvrijheid van vele bewoners, organisaties en instellingen.

Burgemeester Martenssingel, foto Nico Boerboom

Burgemeester Martenssingel, foto Nico Boerboom

Oosthaven, foto Nico Boerboom

Alle rechten voorbehouden