Terugblik Gouda 2019

Op 3 mei 2019 vond alweer de vierde editie van het dubbelprogramma Open Joodse Huizen – Huizen van Verzet plaats in Gouda. Op negen locaties vertelden nazaten en betrokken onderzoekers de levensverhalen van Joodse Gouwenaren en Gouwenaren die in verzet kwamen. Open Joodse Huizen – Huizen van Verzet wordt in Gouda georganiseerd door Streekarchief Midden-Holland, Stichting Gouds Metaheerhuis en Verzetsmuseum Zuid-Holland met ondersteuning van het Joods Cultureel Kwartier.

In het programma viel weer de diversiteit van de verhalen op, die illustreren hoeveel verschillende mensenlevens getekend werden door de oorlog. Historicus en archiefmedewerker Marianne van der Veer vertelde op de Lage Gouwe over het uit Oostenrijk gevluchte gezin Birnbaum. Vader Menachem was een bekende boekillustrator en portretschilder en zoon van de Joodse filosoof Nathan Birnbaum. Speciale gast was mevrouw Glasbeek, die als buurmeisje nog gespeeld had met de kinderen van de familie Birnbaum en nog een door Menachem getekend portretje bezit. Om de hoek, op Achter de Vismarkt, vertelde Sjaan Scheffers van stichting Tsedaka over het Goudse gezin Van Monnikendam, waarvan vader Maurits bakker was en moeder Esther koosjere kaas keurde. Aan de Krugerlaan vertelde Joost Brouwer over Mies Metselaar en haar Joodse verloofde Ernst Witt, die hun pasgeboren kindje uit veiligheidsoverwegingen onderbrachten bij de bevriende familie Mak. Ernst overleefde de oorlog niet en Mies overleed in 1950. Joost is familie van de pleegdochter Tanja, die eveneens aanwezig was.

foto Cristel Stolk


Ook verzetsverhalen maakten deel uit van het programma. Op een bijzondere locatie aan de Punt, een voormalig pakhuis, vertelde Jan de Korte over zijn grootvader Abraham. Tijdens de oorlog sloeg hij in dit pakhuis door de geallieerden gedropte wapens op, terwijl een ander deel van hetzelfde pakhuis was verhuurd aan de Ortskommandant. De heer De Korte maakte duidelijk dat er twee kanten zitten aan verzetsverhalen: de moedige en spannende kant, maar ook de impact die de acties hadden (en hebben) op het gezin en de nabestaanden van de verzetsmensen. Hans Suijs vertelde aan het Van Bergen IJzendoornpark over een andere verzetsman, Bob de Vries, die ongewild speelbal werd van een interne machtsstrijd.

Het drukbezochte programma was niet mogelijk geweest zonder de gastvrije medewerking van de huizenbewoners. Ook een aantal organisaties zetten de deuren open. In zorgcentrum De Ronssehof bekeken bewoners en gasten samen de documentaire over het onderduikjongetje Leo Klisser, terwijl in het voormalig joods bejaardentehuis (nu inloophuis Domino) verteld werd over het lot van 56 bewoners en personeelsleden. In de voormalige Synagoge ontvingen leden van de Vrije Evangelische Gemeente belangstellenden voor een presentatie en kleine expositie, gemaakt door leerlingen van de Goudse Waarden.

Voor het laatste verhaal van de dag verzamelden een kleine honderd mensen in de Goudse Scholengemeenschap Leo Vroman aan de Burgemeester Martenssingel. Schrijfster Mirjam van Hengel sloot hier de dag af met een prachtig verhaal over Leo en Tineke Vroman en hun liefde in oorlogstijd. Jaap en Ruben Mulder zorgden voor de muzikale begeleiding. Vromans gedicht ‘Vrede’  was het begin- en sluitstuk van het optreden, met de beroemde eindregels:

Kom vanavond met verhalen
hoe de oorlog is verdwenen,
en herhaal ze honderd malen:
alle malen zal ik wenen.

Alle rechten voorbehouden