Achtergrond

Open Joodse Huizen komt voort uit de wens van huidige bewoners van joodse huizen om de geschiedenis van hun huis met verhalen te gedenken. Samenwerking met het Joods Historisch Museum ontstond vanuit de behoefte het Joods Monument ook offline zichtbaar te maken.

2011: Posteractie in Amsterdam

In 2011 nam Frits Rijksbaron - copywriter, reclameman én eigenaar van een huis waarvan hij via www.joodsmonument.nl had ontdekt dat het joodse bewoners had gehad - het initiatief om 'joodse huizen' tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei zichtbaar te maken in het straatbeeld. In samenwerking met het Amsterdams 4 en 5 mei Comité en Mediamatic werd een poster ontworpen, die begin mei met het Parool werd verspreid. Op de voorzijde stond de tekst Dit is een van de 21.662 huizen waar Joden woonden die in de Tweede Wereldoorlog werden vermoord. Op de achterzijde waren alle 21.662 Amsterdamse adressen uit het digitale monument afgedrukt. Dit zijn dus alle adressen waarop in 1940 en '41, voor het begin van de deportaties, joodse bewoners geregistreerd stonden. De huidige bewoners van die adressen werden opgeroepen om de poster in de meidagen voor het raam te hangen. Hoewel hier niet massaal gehoor aan werd gegeven, maakte de actie veel los. Veel bewoners van joodse huizen, die zich daarvoor niet bewust waren van de geschiedenis van hun huis, gingen zich verdiepen in het verhaal van de voormalige joodse bewoners.

2012: Eerste editie Open Joodse Huizen in Amsterdam

"Een huis is op zijn eigen manier een verhalendrager en het is mooi om dat één keer per jaar te belichten", aldus de initiatiefnemer van Open Joodse Huizen, Denise Citroen. Citroen houdt zich al jaren bezig met de erfenis van de Tweede Wereldoorlog en in het bijzonder met de jodenvervolging. Ze werkte in de jaren '90 aan het verzamelen van de getuigenissen van overlevenden van de Sjoa voor het Survivors of the Shoah Visual History Archive (het zogenaamde 'Spielberg project') en houdt zich ook al jaren bezig met de (joodse) geschiedenis van haar eigen buurt, de Amsterdamse Plantage. De reacties van bewoners op de posteractie inspireerden haar tot het concept van Open Joodse Huizen: persoonlijke verhalen over het joodse leven voor- en tijdens de vervolging, verteld op de plek waar de mensen over wie het gaat hebben geleefd.

Denise vond een partner in het Joods Historisch Museum. Dit museum beheert niet alleen sinds 2006 het digitaal monument, maar heeft in 2010 een aanvullende community website in het leven geroepen om de persoonlijke reacties, vragen en aanvullingen van online bezoekers van het monument te verzamelen. Sinds 2016 zijn deze twee sites samengevoegd tot Joods Monument. De kleinschalige bijeenkomsten van Open Joodse Huizen, waarbij ruimte is voor reacties, vragen en aanvullingen van de bezoekers sluiten daar helemaal op aan.

Anat Harel, namens het Joods Historisch Museum projectleider Open Joodse Huizen, vertelt: "Op Joods Monument zien we hoe de Sjoa tot op de dag van vandaag doorwerkt en mensen bezighoudt. Mensen vinden op deze site waardevolle informatie en leggen contacten die heel belangrijk voor hen zijn. Datzelfde gebeurt tijdens Open Joodse Huizen, maar dan in een huiskamer in de buurt. Het mooie is dat ook bezoekers die denken mijlenver weg te staan van de geschiedenis van de Sjoa geraakt worden door de nabijheid van de persoonlijke verhalen. Open Joodse Huizen legt een verbinding tussen de Sjoa en het leven anno nu."

2013: Open Joodse Huizen in zes steden

Na de eerste editie van Open Joodse Huizen in Amsterdam zocht het Joods Historisch Museum particulieren en/of lokale organisaties die ervoor voelden Open Joodse Huizen op te zetten in hun woonplaats. In 2013 werd Open Joodse Huizen vervolgens in totaal zes plaatsen georganiseerd door lokale werkgroepen, die inhoudelijk en praktisch door het Joods Historisch Museum werden ondersteund. Overal werden de bijeenkomsten goed bezocht, indrukwekkende verhalen verteld en bezoekers ontroerd.

2014 en verder..
In 2014 werden in Amsterdam, Den Haag, Elburg, Groningen, Tilburg, Haarlem, Leeuwarden en Rotterdam Open Joodse Huizen georganiseerd. En we hopen dat in de komende jaren in steeds meer steden en ook dorpen op deze manier stil zal worden gestaan bij de voormalige joodse bewoners van huizen en dorpen in die steden. Ter ondersteuning stelt het Joods Historisch Museum informatie over het organiseren van Open Joodse Huizen beschikbaar op deze website.

Zelf Open Joodse Huizen organiseren? Kijk hier voor een eerste indruk van wat daarbij komt kijken.

Alle rechten voorbehouden